Joke de Wolf (1978) is kunsthistoricus en schrijft voor verschillende media over beeldende kunst en tentoonstellingen. Het viel haar op dat veel vrouwelijke kunstenaars net als zijzelf geen kinderen hebben. Bijvoorbeeld Marina Abramović, een van de bekendste kunstenaars ter wereld die in 2024 nog exposeerde in het Stedelijk Museum Amsterdam. Zij heeft er bewust voor gekozen geen moeder te worden, omdat dit naar eigen zeggen ‘een ramp’ voor haar werk zou zijn geweest.
In haar nieuwe boek Het moedermodel analyseert De Wolf kunst uit West-Europa en de Verenigde Staten die gaat over thema’s als vrouw-zijn, moederschap en bevallingen. Deze werken verbindt ze met de maatschappelijke context waarin ze zijn gemaakt. Daarbij reflecteert De Wolf ook op haar eigen ervaringen en keuzes als vrouw.
Vanaf ongeveer 1870 werden vrouwen toegelaten tot kunstacademies. Maar dat betekende niet dat deze vrouwen als gelijkwaardig aan hun mannelijke collega’s werden behandeld. Er heerste het idee dat vrouwen niet intelligent genoeg waren om goede kunst te kunnen maken. Ook speelde hun leven zich voornamelijk binnenshuis af, waardoor ze zich als kunstenaar vaak bezighielden met 'bescheiden' vormen van kunst, zoals bloemstillevens schilderen.
Tegelijkertijd was de algemene gedachte dat de vrouw van nature het meest geschikt was om zich volledig te richten op het moederschap. Veel kunst over het moederschap bestond uit idyllische afbeeldingen van bijvoorbeeld de eeuwig mooie en jonge heilige maagd Maria, die op deze afbeeldingen trouwens nooit zwanger is.
Hier kwam verandering in vanaf de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw, met de komst van geboortebeperkende middelen. Vrouwen konden ervoor kiezen hun kunstenaarsambitie op de eerste plaats te zetten, in plaats van een gezin te stichten. Maar moeder en kunstenaar zijn waren nog steeds niet verenigbaar. Pas later stond een generatie op die dit wel deed, en kunst maakte over moederschap. Bijvoorbeeld de tien meter hoge spin Maman (mama) die Louise Bourgeois over haar eigen moeder maakte. Het beeld verwijst naar het feit dat spinnen beschermers en makers zijn, net als haar moeder.
In het cultuurprogramma Nooit meer slapen is De Wolf vannacht te gast om te praten over haar nieuwe boek. De Wolf laat zien hoe krachtig een persoonlijk verhaal is. Bijvoorbeeld aan de hand van de prenten van vrouwen die een illegale abortus ondergaan, gemaakt door kunstenaar Paula Rego. Iets wat achter gesloten deuren plaats vindt, omdat het van de wet niet mag, wordt zichtbaar gemaakt. Hierdoor kan het publiek zich iets voorstellen bij de pijn, de eenzaamheid en het verdriet dat vrouwen die hiermee te maken krijgen voelen. Het doet je als lezer nadenken over hoe kunst een manier is om emoties rondom maatschappelijke vraagstukken invoelbaar te maken.